التفات‏

التفات در لغت به معنى رو برگرداندن و به چيزى توجّه كردن، از گوشه چشم نگريستن، و به چيزى روى برگرداندن است. ليكن در اصطلاح آن چُنان است كه شاعر به هَنگام سخن بدون انتظار ديگران، شيوه كلام را تغيير دهد. به عنوان مثال از اول شخص به سوم شخص توجه كند- و يا اين كه مخاطب به مغايب التفات نمايد. التفات را بدين نوع تقسيم كرده‏اند: از غايب به حاضر از غايب به متكلّم از متكلم به غايب از متكلّم به مخاطب از مخاطب به متكلم از مخاطب به مغايب در مطوّل تفتازانى، المعجم شمس قيس، بديع ابن معتز، الصّناعتين، نهاية اْلاَدَب، بديعُ القرآن، و دهها منابع بديعى ديگر، انواع و اقسام متنوّعى براى آرايه التفات بر شمرده‏اند كه هر يك دلهاى هنرمندان را روشنى بخشد و جانهاى نازك انديشان را.

          اى بخت من به دست من انداز دامنش            وين سر ببين كه در قدم اُو چه مى‏كند


شيخ سعدى‏

          آه درد آلود سعدى گر ز گردون بگذرد            در تو كافر دل نگيرد اى مسلمانان نفير


كمال الدّين اصفهانى‏

          موى سپيد هست خردمند را نذير            اى غافل از زمانه به يك موى پند گير


حكيم فردوسى‏

          به ديوار پشتش نهاده بمرد            بمرد و ز گيتى ستايش ببرد